Guilt-ridden tableaus: Dilemmas in the care of cultural heritage

Dilemma’s in de zorg voor het cultureel erfgoed

Samenvatting

Dit artikel onderzoekt hedendaagse dilemma’s in de zorg voor en interpretatie van cultureel erfgoed aan de hand van zogenoemd ‘schuldig’ of omstreden historisch materiaal. Met behulp van literaire analyse, architectuurtheorie en recente maatschappelijke debatten wordt verkend hoe culturele objecten en plaatsen moreel beladen raken wanneer hun ontstaansgeschiedenis of historische associaties botsen met hedendaagse waarden. De beschouwing opent met Andrew O’Hagans roman Caledonian Road, waarin een kunsthistoricus publiekelijk het gezag van de Enlightenment Gallery van het British Museum ondergraaft en daarbij koloniale roof en esthetische fabricatie blootlegt achter de ogenschijnlijk verheven museumopstelling. Deze fictieve episode fungeert als vertrekpunt voor een reflectie op reële erfgoedpraktijken, waaronder institutionele strategieën van contextualisering en reputatiemanagement.

Het artikel plaatst deze kwesties binnen een breder erfgoedtheoretisch kader, met verwijzingen naar het Charter van Venetië en het concept van het historisch stedelijk landschap, en besteedt tevens aandacht aan kritieken die stellen dat het begrip ‘erfgoed’ te ver is opgerekt en analytisch problematisch is geworden. Aan de hand van casestudies, zoals het voormalige hoofdkantoor van de Nederlandsche Handelmaatschappij van K.P.C. de Bazel in Amsterdam en de voormalige SS-gevangenis in Kamp Vught, wordt duidelijk hoe gebouwen blijvend besmet kunnen raken door de ‘geleefde tijd’ van koloniale uitbuiting, oorlog en geweld.

Bijzondere aandacht gaat uit naar de spanning tussen historische ervaring en hedendaagse ‘beleefde tijd’, gevormd door consumentencultuur, herdenkingspraktijken en de vraag naar authenticiteit. Het artikel betoogt dat pogingen om beladen geschiedenissen te neutraliseren, uit te wissen of te esthetiseren vaak eerder maatschappelijk ongemak blootleggen dan dat zij tot een ethisch bevredigende oplossing leiden. Verantwoorde erfgoedzorg vergt daarom een blijvende confrontatie met historische context, morele ambiguïteit en emotionele complexiteit, in plaats van een eenzijdige nadruk op esthetiek of curatoriële duiding alleen.